Stowarzyszenie Pisarzy Polskich

Oddział Warszawa
image
image
Ryszard MATUSZEWSKI

(ur. 18 sierpnia 1914 r. w Warszawie, zm. 29 kwietnia 2010 r. w Warszawie) – polski eseista, krytyk literacki, autor podręczników szkolnych, tłumacz (m.in. Louisa Aragona, André Chamsona). Mąż Ireny Szymańskiej (1921-1999), edytorki, wydawcy i tłumaczki (m.in. opiekunki serii wydawniczej „Nike” Wydawnictwa „Czytelnik”).

Uczeń Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Warszawie (matura w 1932 r.), kolega klasowy krytyka literackiego i eseisty Jana Kotta oraz Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Ukończył Wydział Prawa Uniwersytetu im. Józefa Piłsudskiego w Warszawie (1936 r.).

Debiutował wierszami i artykułami na łamach międzyszkolnego pisma licealistów polskich „Kuźnia Młodych” (1931 r.). Z tego czasu datuje się jego znajomość z redagującym dział poezji „Kuźni Młodych” ks. Janem Twardowskim. Współzałożyciel Klubu Artystycznego „S”, działającego w latach 1932-1936. W latach 1936-1937 ukończył szkołę podchorążych łączności w Zegrzu, następnie pracował w Wagons-Lits/Cook oraz był aplikantem w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W lipcu 1938 r. poślubił Beatę z d. Sobolewską (1915-2005). Był uczestnikiem kampanii wrześniowej 1939 (m.in. w oblężonym Modlinie) a w latach 1940-1944 działaczem podziemia kulturalnego, związany z podziemną PPS – WRN. Pracował w Zarządzie Miejskim w Warszawie. W 1942 r. urodziła się jego córka Małgorzata (obecnie Pszenicka; zamężna z Krzysztofem Pszenickim, dziennikarzem i b. szefem sekcji polskiej BBC w Londynie). W 1945 r. zmobilizowany do wojska, pracował do 1947 r. w dzienniku „Polska Zbrojna”. W 1946 r. urodził się jego syn, Piotr (obecnie architekt). Po wojnie był sekretarzem redakcji tygodnika „Kuźnica” (Łódź 1946-1950), gdzie rozpoczął systematyczną działalność jako krytyk i recenzent. Następnie w tygodniku „Nowa Kultura”, gdzie był kierownikiem działu krytyki (1950-1960), oraz zastępcą redaktora naczelnego (1952-1956). Kierownik pracowni literatury współczesnej IBL PAN (1954-1958), w latach 1956-1985 pisał stałe sprawozdania z ruchu poetyckiego w wydawnictwie „Rocznik Literacki”. Kierownik działu literatury współczesnej Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” (1960-1977). W 1961 r. ożenił się ponownie z Ireną Szymańską, tłumaczką, edytorem i wydawcą. W latach 1973-1975 był kierownikiem działu krytyki w tygodniku „Literatura”. Współzałożyciel i w latach 1969-2003 jeden z wiceprezesów Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Literackich z siedzibą w Paryżu. W 1988 r. zorganizował kongres Stowarzyszenia w Polsce (w Toruniu), a w 2003 r. Stowarzyszenie to przyznało mu tytuł prezesa honorowego.

Członek Związku Literatów Polskich (1944-1983), Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (1989-2010) oraz Polskiego PEN Clubu.

Zmarł w swoim domu w Warszawie przy ul. Nowowiejskiej z powodu niewydolności serca. Został pochowany 10 maja 2010 r. na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Mszę św. żałobną odprawił ks. Wiesław Niewęgłowski, duszpasterz środowisk twórczych.

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia:

  • Nagroda Państwowa III stopnia za książkę Literatura na przełomie (1951)
  • Nagroda „Życia Literackiego” za książkę Powroty i pożegnania (1987)
  • Dyplom Honorowy i Medal Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata (na wniosek Jana Nowaka-Jeziorańskiego; 11 maja 1993 r.)
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2007)

Twórczość:

  • S (poezje; F. Hoesick 1933; wespół z Janem Kottem i Włodzimierzem Pietrzakiem)
  • Gospoda pod wesołą kukułką (utwór sceniczny; wespół z Janem Rojewskim; Biblioteka Teatralna Domu Wojska Polskiego, Tom I; Wydawnictwo „Prasa Wojskowa”, Warszawa 1948)
  • Literatura po wojnie (szkice literackie; Spółdzielnia Wydawnicza „Książka” 1948, Książka i Wiedza 1950)
  • Literatura na przełomie (szkice literackie; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1951)
  • Literatura międzywojenna (podręcznik szkolny; Wiedza Powszechna 1953)
  • Szkice krytyczne (szkice literackie;Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1954)
  • Historia literatury polskiej. Materiały do nauczania klasy XI. Zeszyt I – Antologia (Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1955); jako
  • Literatura współczesna: antologia i opracowanie (Wyd. 5: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1963, 1968)
  • O poezji Władysława Broniewskiego (szkice literackie; Państwowy Instytut Wydawniczy 1955)
  • Doświadczenia i mity (szkice literackie; Państwowy Instytut Wydawniczy 1964)
  • Iwaszkiewicz (szkic literacki; Agencja Autorska 1965, seria „Sylwetki Współczesnych Pisarzy”; tłum. ang.: Authors’ Agency, „Czytelnik”, 1976, w przekładzie Marshy Brochwicz)
  • Człowiek i pisarz ludziom przyjazny (O Wilhelmie Machu) (szkic literacki; Rzeszów 1968)
  • Polska literatura współczesna: antologia do użytku szkolnego (podręcznik szkolny; wyd. 4: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1973, 1974, 1975)
  • Literatura polska lat 1918-1939 (podręcznik szkolny; Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1970, wydanie 7: 1974, wydanie 7 dodruk: 1975, wydanie 8 i 9: 1976, 1977, wyd. 11 i 12: 1979, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989 ISBN 83-02-00038-8; Wyd. 21 poprawione: 1990; Wyd. 22 i 23: 1992, ISBN 83-02-04414-8; Wyd. 24 zmienione: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1993; Wyd. 25: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1994, ISBN 83-02-05169-1)
  • Polska literatura współczesna (podręcznik szkolny; Wyd. 4: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1973)
  • Polska literatura współczesna. Podręcznik pomocniczy dla klasy IV liceum ogólnokształcącego oraz dla klasy V techników i liceów zawodowych (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1976, 1977, wydanie III i IV: 1978, 1980, wyd. VI poprawione: 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, wydanie XI i XII: 1986, ISBN 83-02-01084-7; wydanie XIII poprawione i wyd. XIV: 1988, ISBN 83-02-03903-9; wydanie XV poprawione: 1990, ISBN 83-02-04366-4)
  • Z bliska (szkice literackie; Wydawnictwo Literackie 1981, ISBN 83-08-00508-X)
  • Powroty i pożegnania (szkice literackie; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1987; ISBN 83-07-01332-1)
  • Żółte dzioby, zielone lata (wspomnienia; Alfa 1990, ISBN 83-7001-349-X)
  • Literatura polska 1939-1991 (podręcznik szkolny; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1992, Wyd. 2 popr. i uzup.: 1995, Wyd. 3 popr. i uzup.: 1999)
  • Poezja polska 1939-1991 (antologia; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1994, ISBN 83-02-05302-3; wydanie rozszerzone pt. Poezja polska 1939-1996 – Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1998; ISBN 83-02-07074-2)
  • Olśnienia i świadectwa. Od Leśmiana do Barańczaka (szkice literackie; Graf – Punkt 1995, ISBN 83-86091-33-9)
  • Przyleciał anioł cały malinowy (szkic literacki o twórczości włoskiej Jarosława Iwaszkiewicza; Ten – Ten 1995, ISBN 83-86628-07-3)
  • Chmury na pogodnym niebie (wspomnienia; Vipart 1998; ISBN 83-87124-14-1)
  • Alfabet. Wybór z pamięci 90-latka (szkice wspomnieniowe; Iskry 2004, ISBN 83-207-1764-7)
  • Moje spotkania z Czesławem Miłoszem (szkice literackie; Wydawnictwo Literackie 2004, ISBN 83-08-03628-7)
  • Zapiski świadka epoki (szkice literackie; Biblioteka Narodowa 2004; ISBN 83-7009-547-X)
  • Wisławy Szymborskiej dary przyjaźni i dowcipu (szkice literacko-wspomnieniowe; Wydawnictwo Auriga 2008, ISBN 978-83-922635-8-6)

Publikacje w pracach zbiorowych:

  • Kłosy śmierci, kłosy życia [w:] Jarosław Iwaszkiewicz (praca zbiorowa; oprac. Julian Rogoziński; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1968; seria: „Biblioteka Polonistyki”)
  • Od Klubu „S” do „Listów do »Kuźnicy«” [w:] Sceptyk pełen wiary. Wspomnienia o Stefanie Otwinowskim (Wydawnictwo Literackie, 1979)
  • Moje włoskie spotkania z Jarosławem Iwaszkiewiczem [w:] Miejsce Iwaszkiewicza – w setną rocznicę urodzin. Materiały z konferencji naukowej 20-22 lutego 1994 roku (praca zbiorowa; seria: „Stawisko. Almanach Iwaszkiewiczowski. Tom I”; Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku, Podkowa Leśna 1994, ISBN 83-85605-51-7, ISBN 83-902894-0-7, ISSN 1233-278X)
  • Skamandryci w oczach mojej generacji [w:] Stawisko. Almanach Iwaszkiewiczowski. Tom II (praca zbiorowa; pod red. Aliny Brodzkiej, Małgorzaty Bojanowskiej, Zbigniewa Jarosińskiego,
  • Oskara Koszutskiego; Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku, Podkowa Leśna 1995, ISBN 83-902894-1-5; ISSN 1233-278X)
  • O wierszach Wisławy Szymborskiej [w:] Radość czytania Szymborskiej (praca zbiorowa; oprac. Stanisław Balbus i Dorota Wojda; Znak 1996, ISBN 83-7006-542-2)
  • Wątek polski [w:] Herling-Grudziński i krytycy (wybór i oprac. Zdzisław Kudelski; Presspublica-Wydawnictwo UMCS 1997, ISBN 83-86038-33-0, ISBN 83-227-1003-8)
  • Czy znałem Lucjana Wolanowskiego? [w:] Wokół reportażu podróżniczego. Tom 3. Lucjan Wolanowski (1920-2006). Studia – szkice – materiały (Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,
  • Katowice 2009, seria: „Prace naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 2683”, ISBN 978-83-226-1802-8, ISSN 0208-6336)
  • Przeciw wartościom pozornym [w:] Wcielenia Jerzego Ficowskiego według recenzji, szkiców i rozmów z lat 1956-2007 (praca zbiorowa; wybrał, opracował i wstępem opatrzył Piotr Sommer;
  • Fundacja Pogranicze 2010, ISBN 978-83-61388-76-0)
  • Jak dobyć poetę z głębi przeoczenia? [w:] Wcielenia Jerzego Ficowskiego według recenzji, szkiców i rozmów z lat 1956-2007 (praca zbiorowa; wybrał, opracował i wstępem opatrzył Piotr
  • Sommer; Fundacja Pogranicze 2010, ISBN 978-83-61388-76-0)

Przekłady:

  • Louis Aragon, Komuniści ‪(‬Luty – wrzesień 1939‪) (wespół z Arturem Sandauerem i in.‬; Wiedza 1950)
  • André Chamson, Studnia cudów (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1950)
  • Roger Garaudy, Realizm bez granic: Picasso, Saint-John Perse, Kafka (przedmowa Louis Aragon; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1967)

Opracowania:

  • Lengyel költok antológiája (oprac.: Endre Kovács i Endre Vészi; posłowie Ryszard Matuszewski; Szépirodalmi Kvk., Budapest 1951)
  • Szkice o literaturze współczesnej (praca zbiorowa pod redakcją Ryszarda Matuszewskiego; Czytelnik 1954)
  • Poezja Polski Ludowej (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1955; wspólnie z Sewerynem Pollakiem)
  • Poezja polska 1914-1939 (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1962, 1966, wydanie poszerzone, t. I-II 1984, ISBN 83-07-00395-4; wspólnie z Sewerynem Pollakiem)
  • Poljska lirika dvajsetega stoletja: antologija (wybór: Ryszard Matuszewski, Zygmunt Stoberski i Lojze Krakar; przełożył Lojze Krakar; Državna Založba Slovenije, Ljubljana 1963)
  • Julian Tuwim, Wybór poezji (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1965, 1969)
  • Warszawskie wieczory literackie (Państwowe Wydawnictwo „Iskry” 1968; wespół z: Olgierdem Budrewiczem, Witoldem Dąbrowskim, Juliuszem Wiktorem Gomulickim, Stanisławem
  • Jankowskim, Karolem Małcużyńskim, Jerzym Pytlakowskim)
  • O Polskę wolną i sprawiedliwą (Wydawnictwo Związkowe CRZZ 1969)
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Czerwone tarcze (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1971, seria: „Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej”; posłowie)
  • Leopold Staff, Wiersze wybrane (Państwowy Instytut Wydawniczy 1973, 1978)
  • Zofia Nałkowska, Granica (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1974, seria „Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej”; 1975, seria „Biblioteka Lektur Szkolnych”; 1988, 1993; posłowie)
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Wybór opowiadań (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1975, seria: „Biblioteka Lektur Szkolnych”; posłowie)
  • Leon Kruczkowski, Kordian i cham (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1975, seria: „Biblioteka Lektur Szkolnych”; posłowie)
  • Maria Dąbrowska, Na wsi wesele (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1975, 1980; seria „Biblioteka Lektur Szkolnych”, posłowie)
  • Maria Dąbrowska, Noce i dnie (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1975, 1978 – 1979, seria: „Biblioteka Lektur Szkolnych”; 1982, seria: „Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej”; posłowie)
  • Maria Dąbrowska, Ludzie stamtąd (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1976; posłowie)
  • Wiersze polskich poetów współczesnych (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1976, 1977, wydanie 3: 1980, wyd. 4 rozszerzone: 1981, 1982, 1984, ISBN 83-02-00498-7)
  • Julian Tuwim, Poezje wybrane (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1977, seria: „Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej”; posłowie)
  • Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Wybór wierszy (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1978, seria: „Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej”; posłowie)
  • Leopold Staff, Poezje wybrane (Państwowy Instytut Wydawniczy 1978; wybór i posłowie)
  • Jan Lechoń, Poezje (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1979, wyd. 2 poszerzone: 1987, ISBN 83-07-01390-9; posłowie)
  • Jan Bolesław Ożóg, Poezje (Państwowy Instytut Wydawniczy 1979; przedmowa)
  • Strofy o pracy (Państwowe Wydawnictwo „Iskry” 1980; wspólnie z Grażyną Konecką; ISBN 83-207-0141-4)
  • Arnold Słucki, Biografia anioła (Państwowy Instytut Wydawniczy 1982, ISBN 83-06-00754-9; wstęp)
  • Jerzy Niemojowski, Wiersze wczesne wybrane (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1983, ISBN 83-07-00810-7; wybór i wstęp)
  • Strofy o porach roku (Państwowe Wydawnictwo „Iskry” 1985, ISBN 83-207-0417-0; wybór i wstęp)
  • Julian Rogoziński, Preteksty. Szkice o współczesnej poezji polskiej (Państwowy Instytut Wydawniczy 1985, ISBN 83-06-01289-5; wybór i wstęp)
  • Ewa Lipska, Utwory wybrane: (1967-1984) (Wydawnictwo Literackie 1986, ISBN 83-08-01575-1; przedmowa)
  • Julian Tuwim, Wiersze. T. 1-2 (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1986, w edycji „Pism zebranych”, ISBN 83-07-01019-5; wstęp)
  • Jerzy Kamil Weintraub, Utwory wybrane (Państwowy Instytut Wydawniczy 1986, ISBN 83-06-01160-0; wybór, układ i wstęp)
  • Bolesław Leśmian, Wybór poezji (Państwowy Instytut Wydawniczy 1987, ISBN 83-06-01572-X; wybór i wstęp)
  • Lionello Griffo, Półgłosem: 17 wierszy (Warszawa 1990, przedmowa)
  • Marek Mariusz Tytko, Koncerty metafizyczne (Fundacja „Eschaton”, Kraków 2000; słowo o autorze: Eligiusz Dymowski, Ryszard Matuszewski)
  • Irena Szymańska, Miałam dar zachwytu: wspomnienia wydawcy (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 2001, ISBN 83-07-02810-8; opracowanie i koncepcja całości)

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com